Do kiedy płaci się alimenty na dziecko – to pytanie, z którym zmaga się wielu rodziców. Częste przekonanie, że obowiązek alimentacyjny kończy się z chwilą ukończenia przez dziecko 18 lat, jest błędne. W praktyce często pojawia się też druga granica – 26 lat. Również ona bywa błędnie traktowana jako moment, do którego alimenty trzeba płacić zawsze albo po którym obowiązek alimentacyjny automatycznie wygasa.
Tymczasem w polskim prawie nie ma zasady, zgodnie z którą alimenty na dziecko płaci się wyłącznie do 18. albo do 26. roku życia. Decydujące znaczenie ma nie sam wiek dziecka, lecz to, czy dziecko jest już w stanie samodzielnie się utrzymać.
Spis treści
Czy alimenty kończą się z chwilą ukończenia 18 lat?
Nie. Ukończenie przez dziecko 18 lat oznacza osiągnięcie pełnoletniości, ale nie powoduje automatycznego wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego.
Zgodnie z art. 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Oznacza to, że podstawowym kryterium nie jest pełnoletniość, ale możliwość samodzielnego utrzymania się przez dziecko.
Dlatego jeżeli dziecko ukończyło 18 lat, ale nadal się uczy, studiuje, zdobywa kwalifikacje zawodowe albo z innych obiektywnych przyczyn nie może jeszcze samodzielnie się utrzymać, obowiązek alimentacyjny może nadal istnieć.
Czy alimenty płaci się do 26. roku życia?
Również nie można tak tego ujmować. Granica 26 lat często pojawia się w innych obszarach, na przykład podatkowych, ubezpieczeniowych albo związanych ze statusem studenta. W niektórych regulacjach funkcjonują też inne granice wiekowe, np. dotyczące określonych świadczeń rodzinnych lub pomocowych. Nie są to jednak automatyczne granice obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dziecka.
W sprawach alimentacyjnych nie obowiązuje zasada, że rodzic zawsze musi płacić alimenty do ukończenia przez dziecko 26 lat. Nie obowiązuje też zasada odwrotna, czyli że po 26. urodzinach obowiązek alimentacyjny zawsze wygasa.
W jednej sprawie obowiązek alimentacyjny może ustać wcześniej – na przykład wtedy, gdy pełnoletnie dziecko zakończyło edukację, pracuje i osiąga dochody pozwalające na samodzielne utrzymanie.
W innej sprawie alimenty mogą być należne także po ukończeniu 26 lat – jeżeli dziecko z obiektywnych przyczyn nadal nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie, na przykład ze względu na stan zdrowia, niepełnosprawność, kontynuowanie rzeczywistej i celowej nauki albo inną szczególną sytuację życiową.
Nie oznacza to jednak, że dorosłe dziecko może dowolnie przedłużać okres utrzymywania przez rodziców. Istotne jest, czy rzeczywiście podejmuje starania w celu usamodzielnienia się.
Czy pełnoletnie dziecko zawsze ma prawo do alimentów?
Nie. Pełnoletniość nie kończy automatycznie alimentów, ale nie oznacza też, że dorosłe dziecko zawsze ma prawo do dalszego utrzymywania przez rodziców.
W przypadku dziecka pełnoletniego szczególne znaczenie ma art. 133 § 3 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli świadczenia alimentacyjne są połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.
W praktyce inaczej oceniana będzie sytuacja dziecka, które rzetelnie się uczy, studiuje, osiąga postępy i realnie zmierza do zdobycia zawodu, a inaczej sytuacja osoby dorosłej, która nie uczy się, nie pracuje, nie szuka zatrudnienia albo pozornie przedłuża edukację tylko po to, aby nadal otrzymywać alimenty.
A co, jeżeli dziecko nadal się uczy?
Sama kontynuacja nauki nie zawsze oznacza automatyczne prawo do alimentów.
Kiedy nauka uzasadnia alimenty
Znaczenie ma to, czy nauka jest rzeczywista, celowa i prowadzi do zdobycia kwalifikacji pozwalających na samodzielne utrzymanie. Sąd może badać, czy dziecko rzeczywiście się uczy, czy osiąga postępy, czy wybrana ścieżka edukacji jest racjonalna oraz czy nie dochodzi do sztucznego przedłużania okresu nauki.
Jeżeli dziecko studiuje dziennie, osiąga dobre wyniki, zalicza kolejne lata, podejmuje spójną ścieżkę edukacji i obiektywnie nie może jeszcze utrzymać się samodzielnie, obowiązek alimentacyjny rodziców może nadal istnieć.
Kiedy nauka nie uzasadnia dalszych alimentów
Inaczej może być wtedy, gdy pełnoletnie dziecko jedynie formalnie zapisuje się do kolejnych szkół lub na kolejne kierunki, nie robi postępów, nie zalicza kolejnych etapów edukacji, wielokrotnie powtarza lata studiów albo nie podejmuje żadnych działań zmierzających do samodzielności.
Istotna może być również przerwa między kolejnymi etapami nauki. Jeżeli dziecko podejmuje studia bezpośrednio po szkole średniej, ocena będzie zazwyczaj inna niż w sytuacji, w której przez kilka lat nie kontynuowało nauki, pracowało albo nie podejmowało realnych działań w kierunku dalszej edukacji, a następnie domaga się dalszego utrzymywania przez rodziców.
Kiedy można żądać uchylenia alimentów?
Uchylenie alimentów może być uzasadnione w szczególności wtedy, gdy pełnoletnie dziecko:
- zakończyło edukację i może podjąć pracę;
- posiada kwalifikacje umożliwiające samodzielne utrzymanie;
- pracuje i osiąga dochody pozwalające na pokrycie własnych potrzeb;
- nie kontynuuje nauki;
- kontynuuje naukę jedynie pozornie;
- zaniedbuje naukę, nie zalicza kolejnych etapów edukacji albo wielokrotnie powtarza lata studiów;
- nie podejmuje pracy mimo faktycznych możliwości;
- posiada majątek lub dochody pozwalające na samodzielne utrzymanie;
- nie dokłada starań w celu uzyskania możliwości samodzielnego utrzymania się;
- domaga się alimentów w sytuacji, w której ich dalsze płacenie powodowałoby nadmierny uszczerbek po stronie rodzica.
Każda sprawa wymaga jednak indywidualnej oceny. Sąd bierze pod uwagę nie tylko wiek dziecka, ale również jego sytuację zdrowotną, edukacyjną, zawodową, majątkową oraz realne możliwości usamodzielnienia się.
Nadmierny uszczerbek po stronie rodzica
Przy pełnoletnim dziecku znaczenie może mieć także sytuacja rodzica.
Jeżeli dalsze płacenie alimentów byłoby połączone z nadmiernym uszczerbkiem dla rodzica, może to uzasadniać uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego. Nie chodzi jednak o każdą niedogodność finansową. Rodzic nie może powoływać się wyłącznie na to, że alimenty są dla niego niekomfortowe albo że wolałby przeznaczyć pieniądze na inne cele.
Sąd ocenia sytuację całościowo: dochody rodzica, jego możliwości zarobkowe, stan zdrowia, koszty utrzymania, inne obowiązki rodzinne, zadłużenie, majątek oraz rzeczywiste potrzeby pełnoletniego dziecka.
Czy można po prostu przestać płacić alimenty?
Nie warto tego robić samodzielnie. Jeżeli alimenty zostały ustalone wyrokiem sądu, ugodą sądową albo innym tytułem wykonawczym, rodzic nie powinien samodzielnie zaprzestawać ich płacenia tylko dlatego, że dziecko ukończyło 18 lat albo 26 lat.
Dopóki istnieje orzeczenie lub ugoda zobowiązująca do płacenia alimentów, obowiązek ten formalnie nadal trwa. Jeżeli rodzic uważa, że dziecko jest już samodzielne, nie dokłada starań do usamodzielnienia się albo dalsze alimenty są nieuzasadnione, powinien wystąpić do sądu z pozwem o uchylenie obowiązku alimentacyjnego albo o obniżenie alimentów.
Samowolne zaprzestanie płacenia alimentów może prowadzić do powstania zaległości, wszczęcia egzekucji komorniczej, naliczania odsetek, a w określonych przypadkach także do dalszych konsekwencji prawnych.
Czy alimenty można obniżyć zamiast uchylać?
Tak. Nie zawsze sytuacja uzasadnia całkowite uchylenie obowiązku alimentacyjnego. Czasami właściwym rozwiązaniem jest obniżenie alimentów.
Podstawą może być na przykład:
- częściowe usamodzielnienie się dziecka;
- podjęcie przez dziecko pracy;
- uzyskiwanie przez dziecko regularnych dochodów;
- zmniejszenie usprawiedliwionych potrzeb dziecka;
- zmiana trybu nauki, np. przejście na studia zaoczne;
- pogorszenie sytuacji finansowej rodzica;
- choroba rodzica;
- utrata pracy albo istotne obniżenie dochodów;
- pojawienie się nowych obowiązków rodzinnych po stronie rodzica.
W razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Dotyczy to zarówno obniżenia alimentów, jak i ich uchylenia.
Kto może dochodzić alimentów po osiągnięciu pełnoletniości?
Pełnoletnie dziecko jako strona postępowania
Po ukończeniu 18 lat dziecko staje się osobą pełnoletnią. Oznacza to, że co do zasady samo występuje jako strona w sprawie o alimenty.
Jeżeli pełnoletnie dziecko chce dochodzić alimentów od rodzica, może wnieść przeciwko niemu pozew o alimenty do sądu rejonowego.
Alimenty a wyrok rozwodowy
Warto też pamiętać o sprawach rozwodowych. W wyroku dotyczącym rozwodu i podziału majątku sąd rozstrzyga o alimentach na małoletnie dzieci stron. Jeżeli dziecko jest już pełnoletnie, nie jest objęte rozstrzygnięciem alimentacyjnym w wyroku rozwodowym rodziców. W określonych sytuacjach koszty utrzymania pełnoletniego dziecka pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym mogą mieć znaczenie na etapie zabezpieczenia potrzeb rodziny, ale pełnoletnie dziecko dochodzi własnych alimentów w odrębnej sprawie.
Komu płacić alimenty po 18. roku życia dziecka?
Po osiągnięciu pełnoletniości dziecko staje się osobą dorosłą i co do zasady może samodzielnie odbierać alimenty.
Jeżeli wcześniej alimenty były płacone do rąk drugiego rodzica, po ukończeniu przez dziecko 18 lat warto uregulować tę kwestię wprost.
Najbezpieczniej uzyskać od pełnoletniego dziecka pisemne wskazanie rachunku bankowego, na który alimenty mają być przekazywane. Pozwala to uniknąć późniejszych sporów, czy świadczenie zostało spełnione prawidłowo.
Jeżeli istnieje orzeczenie, w którym wskazano sposób płatności alimentów, warto przeanalizować jego treść i w razie potrzeby uporządkować sposób dalszej zapłaty.
Jakie dowody mogą mieć znaczenie?
W sprawie o uchylenie albo obniżenie alimentów na pełnoletnie dziecko znaczenie mogą mieć w szczególności:
- zaświadczenia ze szkoły lub uczelni;
- informacje o zaliczeniu albo niezaliczeniu roku;
- historia przebiegu studiów;
- dokumenty potwierdzające podjęcie pracy przez dziecko;
- informacje o dochodach dziecka;
- dokumenty dotyczące majątku dziecka;
- korespondencja dotycząca edukacji lub pracy;
- dokumenty dotyczące sytuacji finansowej rodzica;
- dokumentacja medyczna, jeżeli stan zdrowia rodzica albo dziecka ma znaczenie;
- dowody potwierdzające brak starań dziecka o samodzielne utrzymanie;
- dowody dotyczące zmiany sytuacji rodzinnej albo majątkowej rodzica.
Im bardziej konkretne dowody, tym łatwiej wykazać, że dalsze alimenty są nieuzasadnione albo powinny zostać obniżone.
Podsumowanie
Alimentów na dziecko nie płaci się automatycznie tylko do 18. roku życia. Nie istnieje również automatyczna granica 26 lat.
W sprawach alimentacyjnych najważniejsze jest to, czy dziecko jest już w stanie samodzielnie się utrzymać. Jeżeli nie, do kiedy płaci się alimenty na dziecko – zależy od konkretnych okoliczności sprawy. Alimenty po 18 roku życia mogą być należne także po osiągnięciu pełnoletniości, a w szczególnych przypadkach również po ukończeniu 26 lat.
Nie oznacza to jednak, że pełnoletnie dziecko zawsze ma prawo do dalszego utrzymywania przez rodziców. Jeżeli dorosłe dziecko może się utrzymać samodzielnie, nie dokłada starań do usamodzielnienia się albo dalsze alimenty powodują nadmierny uszczerbek dla rodzica, możliwe jest wystąpienie do sądu o uchylenie albo obniżenie alimentów.
Rodzic nie powinien samodzielnie przestawać płacić alimentów, jeżeli obowiązek wynika z wyroku lub ugody. W takiej sytuacji właściwą drogą jest złożenie pozwu o uchylenie obowiązku alimentacyjnego albo o zmianę wysokości alimentów.
Kancelaria Radcy Prawnego Konrada Polewskiego pomaga rodzicom w sprawach o uchylenie lub obniżenie alimentów na pełnoletnie dziecko, jak również w sprawach alimentacyjnych prowadzonych przez pełnoletnie dzieci. Zapraszamy do kontaktu!
