Ustalone kontakty z dzieckiem to nie tylko „prawo” rodzica, który nie mieszka z dzieckiem na co dzień. To również jego obowiązek. Coraz częściej spotykam się z problemem nierealizowania kontaktów z dzieckiem przez rodzica uprawnionego. Nie chodzi o sytuację, gdy jeden z rodziców utrudnia spotkania, lecz o przypadki, w których rodzic mający spędzić z dzieckiem ustalony czas odwołuje weekend, rezygnuje ze spotkania w ostatniej chwili, nie odbiera dziecka zgodnie z harmonogramem albo regularnie nie realizuje kontaktów ustalonych przez rodziców lub określonych przez sąd.
Taka sytuacja ma znaczenie nie tylko z punktu widzenia prawa, ale również codziennego funkcjonowania dziecka i rodzica sprawującego nad nim bieżącą opiekę. Powtarzające się odwoływanie kontaktów może wpływać na poczucie bezpieczeństwa dziecka, organizację życia rodzinnego oraz relacje między rodzicami.
Spis treści
Kontakty z dzieckiem to nie tylko uprawnienie rodzica
Kontakty z dzieckiem służą przede wszystkim dziecku. Mają umożliwiać budowanie i podtrzymywanie więzi z obojgiem rodziców, nawet jeżeli rodzice nie mieszkają razem.
Kontakty z dzieckiem nie powinny być traktowane jako rozwiązanie zależne wyłącznie od aktualnych planów, możliwości organizacyjnych czy preferencji rodzica. Jeżeli sposób kontaktów został ustalony przez rodziców albo określony w orzeczeniu sądu, powinien być realizowany zgodnie z przyjętym harmonogramem. Dotyczy to również sytuacji, gdy kontakty odbywają się regularnie, na przykład w co drugi weekend od piątku do niedzieli.
Oczywiście życie bywa nieprzewidywalne. Może zdarzyć się choroba, wyjazd służbowy, wypadek, nagła sytuacja rodzinna albo inne zdarzenie losowe. Jednorazowe odwołanie kontaktu z ważnej przyczyny nie musi od razu oznaczać naruszenia obowiązków rodzicielskich.
Problem pojawia się w szczególności wtedy, gdy odwoływanie kontaktów ma charakter powtarzający się, nie znajduje obiektywnego uzasadnienia albo następuje bez odpowiedniego wyprzedzenia, uniemożliwiając dziecku oraz drugiemu rodzicowi właściwe zaplanowanie czasu i realizację ustalonych kontaktów.
Dlaczego odwołany weekend to realny problem?
Odwołany weekend z dzieckiem to nie tylko kwestia organizacyjna czy konieczność zmiany planów przez rodziców. W wielu przypadkach ma on również wymiar emocjonalny i może wpływać na poczucie bezpieczeństwa oraz stabilności dziecka.
Skutki dla dziecka
Dla dziecka może to oznaczać rozczarowanie, poczucie odrzucenia, brak stabilności i niepewność, czy rodzic rzeczywiście jest zainteresowany relacją. Dziecko często czeka na taki weekend, planuje go, mówi o nim w przedszkolu lub szkole, przygotowuje swoje rzeczy, nastawia się emocjonalnie.
Jeżeli rodzic odwołuje kontakt bez istotnej i obiektywnej przyczyny, dziecko często nie postrzega tego jako zwykłej zmiany organizacyjnej. W zależności od wieku i stopnia dojrzałości może odbierać taką sytuację jako sygnał, że nie jest dla rodzica wystarczająco ważne, że zostało pominięte albo że nie może liczyć na realizację składanych mu obietnic.
Nawet jeżeli rodzic wyjaśnia swoją nieobecność tym, że „coś mu wypadło”, nie zawsze eliminuje to poczucie rozczarowania, zawodu czy niepewności po stronie dziecka.
Skutki dla rodzica sprawującego opiekę
Odwołany weekend ma też znaczenie dla drugiego rodzica. Rodzic sprawujący codzienną opiekę układa pod kontakty swój grafik, pracę, odpoczynek, obowiązki domowe, sprawy osobiste, czas z innymi dziećmi albo zwykłą regenerację. Jeżeli drugi rodzic w ostatniej chwili rezygnuje z kontaktu, cały ciężar opieki ponownie spada na rodzica pierwszoplanowego.
Dlatego powtarzające się odwoływanie kontaktów nie powinno być traktowane jako błaha kwestia organizacyjna między rodzicami. Jeżeli sytuacja ma charakter incydentalny i wynika z obiektywnych przyczyn, zwykle nie rodzi większych konsekwencji. Jeżeli jednak staje się powtarzalnym schematem, może negatywnie wpływać na poczucie bezpieczeństwa dziecka, utrudniać budowanie trwałej relacji z rodzicem oraz prowadzić do destabilizacji ustalonego modelu opieki i kontaktów. W takich przypadkach warto przyjrzeć się problemowi nie tylko z perspektywy organizacyjnej, ale również przez pryzmat dobra dziecka i obowiązków wynikających z wykonywania władzy rodzicielskiej.
Czy rodzic może odwołać kontakt?
Kiedy odwołanie jest usprawiedliwione
Może się zdarzyć, że ustalony kontakt nie zostanie zrealizowany z przyczyn niezależnych od rodzica. Sam fakt, że kontakt nie doszedł do skutku, nie oznacza jeszcze automatycznie niewykonywania obowiązków wynikających z orzeczenia sądu, ugody czy porozumienia rodzicielskiego. Każda sytuacja wymaga oceny konkretnych okoliczności, w szczególności przyczyn odwołania kontaktu, momentu poinformowania o tym drugiego rodzica oraz tego, czy przeszkoda miała charakter rzeczywiście wyjątkowy i niemożliwy do przewidzenia.
Usprawiedliwieniem może być na przykład:
- choroba rodzica;
- choroba dziecka;
- nagłe zdarzenie losowe;
- sytuacja zawodowa, której nie dało się przewidzieć;
- wypadek;
- inne wyjątkowe okoliczności.
Kiedy odwołanie staje się problemem
Jednorazowe odwołanie kontaktu z przyczyn niezależnych od rodzica należy odróżnić od sytuacji, w której nierealizowanie kontaktów staje się powtarzalnym sposobem postępowania. Jeżeli rodzic regularnie rezygnuje ze spotkań z dzieckiem, przekłada je bez ważnego powodu, informuje o zmianie planów w ostatniej chwili albo traktuje ustalony harmonogram wyłącznie jako orientacyjny, może to świadczyć o niewłaściwym wykonywaniu obowiązków związanych z utrzymywaniem kontaktów z dzieckiem.
Jeżeli kontakty są ustalone orzeczeniem sądu, zabezpieczeniem, ugodą sądową albo ugodą przed mediatorem zatwierdzoną przez sąd, rodzic powinien je wykonywać. Jeżeli harmonogram jest niewykonalny albo wymaga zmiany, właściwą drogą jest rozmowa, mediacja albo wniosek o zmianę kontaktów, a nie jednostronne ignorowanie ustaleń.
Czy trzeba „odrabiać” odwołany kontakt?
Zależy to od okoliczności konkretnej sprawy, przyczyn odwołania kontaktu oraz sposobu współpracy między rodzicami. Nie istnieje przepis, który automatycznie nakazywałby „odrobienie” każdego niezrealizowanego kontaktu, jednak w wielu przypadkach ustalenie terminu zastępczego będzie rozwiązaniem zgodnym z dobrem dziecka i pozwoli zachować regularność relacji z rodzicem.
Jeżeli rodzice potrafią się porozumieć, mogą ustalić dodatkowy termin kontaktu w miejsce odwołanego weekendu. Takie rozwiązanie często jest najlepsze dla dziecka, zwłaszcza gdy odwołanie kontaktu było jednorazowe i usprawiedliwione.
Nie oznacza to jednak, że rodzic odwołujący weekend może jednostronnie narzucać drugi termin. Rodzic, przy którym dziecko mieszka, również ma swoje plany i obowiązki. Nie można wymagać, aby każda rezygnacja jednego rodzica automatycznie dezorganizowała życie drugiego.
Dlatego warto odróżnić incydentalne, usprawiedliwione niewykonanie kontaktu od sytuacji, w której rodzic w sposób powtarzalny i bez istotnych powodów nie realizuje ustalonego harmonogramu spotkań z dzieckiem. Ocena tych okoliczności może mieć znaczenie zarówno dla wzajemnych relacji między rodzicami, jak i dla ewentualnych działań podejmowanych przed sądem rodzinnym.
Jeżeli kontakt nie odbył się z przyczyn losowych, a między rodzicami istnieje choć podstawowy poziom współpracy, zasadnym rozwiązaniem może być uzgodnienie dodatkowego terminu, który pozwoli zrealizować kontakt w możliwie zbliżonym zakresie. Takie podejście sprzyja utrzymaniu regularnej relacji dziecka z rodzicem i pozwala ograniczyć negatywne skutki jednorazowej zmiany ustalonego harmonogramu.
Jeżeli jednak odwoływanie kontaktów ma charakter powtarzalny, a rodzic uprawniony do kontaktu traktuje ustalony harmonogram wyłącznie jako orientacyjny i oczekuje, że drugi rodzic będzie każdorazowo reorganizował swoje życie zawodowe, rodzinne i prywatne, problem przestaje dotyczyć pojedynczych zmian terminów. Taka sytuacja może prowadzić do narastania konfliktu między rodzicami, ale przede wszystkim negatywnie wpływać na poczucie stabilizacji i bezpieczeństwa dziecka. Wówczas warto rozważyć bardziej szczegółowe uregulowanie zasad wykonywania kontaktów, w tym sposobu informowania o przeszkodach w ich realizacji oraz terminów zastępczych. Jeżeli mimo to kontakty nadal nie są wykonywane zgodnie z ustaleniami, zasadne może być również podjęcie odpowiednich działań przed sądem rodzinnym.
Co zrobić po pierwszym odwołanym weekendzie?
Po pierwszym odwołanym weekendzie co do zasady nie ma potrzeby podejmowania natychmiastowych działań sądowych, chyba że już na tym etapie okoliczności wskazują na poważniejszy problem z wykonywaniem kontaktów albo istnieją podstawy do obawy, że sytuacja będzie się powtarzać.
Nie oznacza to jednak, że zdarzenie należy całkowicie zignorować. Warto zadbać zarówno o rzeczową komunikację z drugim rodzicem, jak i o odpowiednie dokumentowanie przebiegu kontaktów. Pozwala to nie tylko wyjaśnić przyczyny odwołania spotkania, ale również zgromadzić materiał, który może okazać się istotny w przypadku późniejszych sporów dotyczących wykonywania kontaktów z dzieckiem.
Jak komunikować się z drugim rodzicem
Najlepiej poprosić drugiego rodzica o krótkie potwierdzenie na piśmie, że nie odbierze dziecka w ustalonym terminie. Może to być SMS, e-mail albo wiadomość w komunikatorze. Warto też zapytać o przyczynę odwołania i o to, czy proponuje konkretny termin zastępczy.
Taka komunikacja nie powinna być agresywna. Powinna być rzeczowa i spokojna. Przykładowo: „Przyjmuję do wiadomości, że nie odbierzesz dziecka w ustalony weekend. Proszę o potwierdzenie, czy kontakt nie odbędzie się z przyczyn losowych oraz czy proponujesz konkretny termin zastępczy”.
Jak dokumentować odwołane kontakty
Już na tym etapie warto systematycznie dokumentować przebieg kontaktów. Dobrą praktyką jest zapisywanie dat i godzin planowanych spotkań, informacji o ich odwołaniu, wskazywanej przez rodzica przyczyny rezygnacji z kontaktu, momentu przekazania takiej informacji oraz tego, czy kontakt został następnie zrealizowany w terminie zastępczym. Tego rodzaju dokumentacja może okazać się istotna, jeżeli w przyszłości konieczne będzie wykazanie przed sądem, że problem ma charakter powtarzalny, a nie incydentalny.
Co, jeżeli odwoływanie weekendów się powtarza?
Jeżeli odwoływanie kontaktów nie ma charakteru incydentalnego, lecz staje się powtarzającym się schematem zachowania, warto rozważyć podjęcie bardziej stanowczych działań. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy rodzic regularnie rezygnuje z ustalonych weekendów, nie odbiera dziecka w wyznaczonych terminach albo realizuje kontakty wyłącznie wtedy, gdy jest to dla niego wygodne, bez uwzględnienia potrzeb dziecka i ustalonego harmonogramu.
W pierwszej kolejności warto zebrać materiał dowodowy. Mogą to być:
- wiadomości SMS;
- e-maile;
- wiadomości z komunikatorów;
- notatki z datami odwołanych kontaktów;
- kalendarz kontaktów;
- potwierdzenia, że dziecko było przygotowane do kontaktu;
- informacje o kosztach poniesionych w związku z przygotowaniem kontaktu;
- korespondencja dotycząca proponowanych terminów zastępczych;
- ewentualne zaświadczenia lub dokumenty, jeżeli odwołanie kontaktu miało być uzasadnione chorobą lub inną okolicznością.
Dokumentowanie takich sytuacji ma istotne znaczenie dowodowe. W postępowaniach rodzinnych sąd co do zasady nie opiera swoich ustaleń wyłącznie na pojedynczym incydencie, lecz analizuje całokształt zachowań rodzica, sposób wykonywania kontaktów w dłuższej perspektywie oraz stopień zaangażowania w życie dziecka. Regularnie gromadzona dokumentacja może pozwolić wykazać, czy mamy do czynienia z wyjątkową sytuacją, czy też z powtarzającym się schematem nierealizowania ustalonych kontaktów.
Kara za niezrealizowanie kontaktów z dzieckiem - wniosek o zagrożenie zapłatą
Tak, choć możliwość zastosowania tego mechanizmu zależy od okoliczności konkretnej sprawy oraz od tego, czy kontakty zostały formalnie uregulowane w orzeczeniu sądu, ugodzie sądowej albo ugodzie zawartej przed mediatorem i zatwierdzonej przez sąd. W takich przypadkach przepisy przewidują instrumenty służące egzekwowaniu prawidłowego wykonywania kontaktów, również wtedy, gdy rodzic uprawniony do kontaktu uporczywie nie realizuje obowiązków wynikających z ustalonego harmonogramu.
Postępowanie dotyczące wykonywania kontaktów może działać w dwie strony. Najczęściej kojarzy się je z sytuacją, gdy rodzic sprawujący pieczę nie wydaje dziecka na kontakt. Ale przepisy przewidują również możliwość reakcji wtedy, gdy to rodzic uprawniony do kontaktu nie wykonuje albo niewłaściwie wykonuje obowiązki wynikające z ustalonych kontaktów.
Pierwszy etap - zagrożenie nakazaniem zapłaty
W praktyce pierwszym etapem postępowania jest złożenie do sądu opiekuńczego wniosku o zagrożenie rodzicowi naruszającemu obowiązki związane z wykonywaniem kontaktów nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde przyszłe naruszenie. Sąd, oceniając okoliczności sprawy, określa wysokość tej kwoty, mając na uwadze charakter i częstotliwość dotychczasowych naruszeń oraz sytuację stron.
Drugi etap - nakazanie zapłaty
Jeżeli mimo wydania przez sąd postanowienia o zagrożeniu nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej rodzic nadal nie wykonuje kontaktów albo wykonuje je w sposób sprzeczny z treścią orzeczenia lub ugody, możliwe jest wszczęcie drugiego etapu postępowania. Wówczas sąd może nakazać temu rodzicowi zapłatę oznaczonej kwoty pieniężnej, ustalając jej wysokość z uwzględnieniem liczby stwierdzonych naruszeń oraz kwoty wskazanej wcześniej w postanowieniu o zagrożeniu.
Istotne znaczenie ma jednak całokształt okoliczności konkretnej sprawy. Sąd nie ogranicza się do oceny pojedynczego zdarzenia, lecz analizuje sposób wykonywania kontaktów w dłuższej perspektywie, częstotliwość naruszeń, przyczyny odwoływania spotkań oraz ich wpływ na sytuację dziecka. Zupełnie inaczej zostanie oceniona incydentalna niemożność realizacji kontaktu spowodowana chorobą, nagłym zdarzeniem losowym czy inną obiektywną przeszkodą, a inaczej powtarzające się, nieuzasadnione odwoływanie kontaktów, świadczące o braku zaangażowania w podtrzymywanie relacji z dzieckiem lub lekceważeniu obowiązków wynikających z orzeczenia sądu albo zawartej ugody.
Czy można żądać zwrotu kosztów?
W określonych sytuacjach przepisy przewidują możliwość dochodzenia zwrotu części wydatków poniesionych w związku z niezrealizowanym kontaktem z dzieckiem.
Jeżeli do kontaktu nie dochodzi wskutek niewykonania albo nienależytego wykonania obowiązków wynikających z orzeczenia sądu, ugody lub innego wiążącego ustalenia dotyczącego kontaktów, przepisy przewidują możliwość dochodzenia zwrotu uzasadnionych wydatków poniesionych w związku z przygotowaniem i organizacją tego kontaktu. Chodzi przy tym o koszty pozostające w adekwatnym związku z niezrealizowanym kontaktem, których poniesienie było obiektywnie uzasadnione w okolicznościach danej sprawy.
W praktyce mogą to być między innymi koszty przejazdu związane z realizacją kontaktu, wydatki poniesione na przygotowanie dziecka do wyjazdu, koszty rezerwacji lub organizacji zaplanowanych aktywności, które nie doszły do skutku z powodu odwołania kontaktu, a także inne uzasadnione wydatki pozostające w bezpośrednim związku z przygotowaniem i realizacją kontaktu z dzieckiem.
Nie każdy wydatek poniesiony przy okazji planowanego kontaktu będzie jednak podlegał zwrotowi. Konieczne jest wykazanie nie tylko samego faktu poniesienia kosztu, ale również jego związku z przygotowaniem lub realizacją konkretnego kontaktu, który ostatecznie nie doszedł do skutku z przyczyn leżących po stronie drugiego rodzica. Sąd będzie oceniał, czy dany wydatek był obiektywnie uzasadniony, pozostawał w adekwatnym związku z niewykonanym kontaktem oraz czy jego poniesienie było racjonalne w okolicznościach danej sprawy. W praktyce istotne znaczenie mogą mieć dokumenty potwierdzające poniesione koszty, takie jak bilety, faktury, rachunki czy potwierdzenia przelewów.
Czy brak kontaktów ma wpływ na alimenty?
Może mieć znaczenie, choć nie w sposób automatyczny i nie oznacza bezpośredniego powiązania między kontaktami a obowiązkiem alimentacyjnym. W praktyce sposób wykonywania kontaktów może być jednym z elementów ocenianych przez sąd przy analizie zakresu osobistych starań każdego z rodziców o utrzymanie i wychowanie dziecka.
Alimenty i kontakty z dzieckiem są odrębnymi instytucjami prawa rodzinnego i co do zasady nie pozostają od siebie zależne. Niewykonywanie kontaktów przez rodzica nie powoduje automatycznie wygaśnięcia jego obowiązku alimentacyjnego, podobnie jak regularne płacenie alimentów nie zwalnia z obowiązku utrzymywania relacji z dzieckiem i realizowania ustalonych kontaktów. W praktyce są to dwa niezależne obowiązki wynikające z różnych przepisów i służące realizacji różnych potrzeb dziecka. Sprawy alimentacyjne często łączą się z postępowaniem o rozwód i podział majątku, dlatego warto analizować je łącznie już na etapie planowania dalszych kroków prawnych.
Nie można automatycznie wywodzić skutków w zakresie obowiązku alimentacyjnego wyłącznie z faktu realizowania albo nierealizowania kontaktów z dzieckiem. Są to odrębne instytucje prawa rodzinnego, które podlegają samodzielnej ocenie i nie pozostają ze sobą w bezpośredniej zależności.
Realizowanie kontaktów może mieć znaczenie przy ocenie zakresu osobistych starań rodzica związanych z wykonywaniem obowiązku alimentacyjnego oraz uczestnictwem w wychowaniu dziecka. W orzecznictwie i praktyce sądowej podkreśla się, że obowiązek alimentacyjny nie jest wykonywany wyłącznie poprzez świadczenia pieniężne. Może on być realizowany również poprzez osobiste zaangażowanie w opiekę nad dzieckiem, jego wychowanie, edukację, leczenie, organizację czasu wolnego czy zaspokajanie bieżących potrzeb dnia codziennego. Rodzic, który regularnie sprawuje pieczę nad dzieckiem w czasie kontaktów, uczestniczy w jego życiu i przejmuje część obowiązków opiekuńczych oraz wychowawczych, realizuje część swoich obowiązków wobec dziecka w sposób osobisty.
Jeżeli natomiast rodzic nie realizuje ustalonych kontaktów, sporadycznie uczestniczy w życiu dziecka albo ogranicza swoją rolę wyłącznie do formalnego posiadania prawa do kontaktów, w praktyce cały ciężar codziennej opieki, wychowania, organizacji życia dziecka oraz zaspokajania jego bieżących potrzeb spoczywa na drugim rodzicu. Taka okoliczność może mieć istotne znaczenie w sprawach alimentacyjnych. Przy ustalaniu zakresu obowiązku alimentacyjnego sąd bierze bowiem pod uwagę nie tylko możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców, ale również ich osobiste starania o utrzymanie i wychowanie dziecka. Jeżeli jeden z rodziców faktycznie nie uczestniczy w opiece nad dzieckiem, nie poświęca mu czasu i nie wykonuje obowiązków związanych z jego wychowaniem, może to przemawiać za przyjęciem, że większy udział w realizacji obowiązku alimentacyjnego powinien przypadać właśnie temu rodzicowi w formie świadczeń pieniężnych.
Czy można zmienić ustalone kontakty?
Tak. Jeżeli aktualny sposób wykonywania kontaktów nie odpowiada rzeczywistej sytuacji dziecka i rodziców, możliwe jest wystąpienie do sądu z wnioskiem o zmianę dotychczasowych ustaleń. Dotyczy to zarówno przypadków, gdy kontakty zostały określone zbyt wąsko i nie pozwalają na budowanie prawidłowej relacji z dzieckiem, jak i sytuacji odwrotnych – gdy zakres kontaktów został ustalony szeroko, lecz w praktyce nie jest realizowany.
Kiedy zmiana kontaktów jest zasadna
Warto pamiętać, że orzeczenie dotyczące kontaktów powinno uwzględniać nie tylko oczekiwania rodziców, ale przede wszystkim dobro dziecka oraz realne możliwości wykonywania ustalonych spotkań. Zdarza się, że od czasu wydania orzeczenia zmieniają się okoliczności życiowe stron – rodzic podejmuje pracę w systemie zmianowym, przeprowadza się do innej miejscowości, zmieniają się obowiązki zawodowe albo potrzeby dziecka związane z jego wiekiem, edukacją czy zajęciami dodatkowymi.
Jeżeli ustalony harmonogram regularnie prowadzi do odwoływania kontaktów, konfliktów między rodzicami lub rozczarowania dziecka, warto rozważyć jego dostosowanie do aktualnych realiów. Często lepszym rozwiązaniem jest ustalenie kontaktów w sposób mniej rozbudowany, ale rzeczywiście wykonywany, niż pozostawienie rozstrzygnięcia, które funkcjonuje wyłącznie formalnie i nie znajduje odzwierciedlenia w codziennym życiu rodziny.
Czego można żądać we wniosku
We wniosku można domagać się na przykład:
- dokładniejszego określenia weekendów;
- wskazania konkretnych godzin odbioru i odprowadzenia dziecka;
- określenia zasad odwoływania kontaktów;
- ustalenia, z jakim wyprzedzeniem rodzic ma informować o niemożności realizacji kontaktu;
- określenia, kiedy i na jakich zasadach kontakt może zostać zrealizowany w terminie zastępczym;
- ograniczenia zakresu kontaktów, jeżeli ich nierealizowanie destabilizuje sytuację dziecka.
Celem postępowania nie jest sankcjonowanie rodzica za dotychczasowe nieprawidłowości w wykonywaniu kontaktów, lecz takie ukształtowanie zasad kontaktów, aby odpowiadały rzeczywistym możliwościom ich realizacji, zapewniały dziecku poczucie stabilności i przewidywalności oraz w jak największym stopniu służyły jego dobru i prawidłowemu rozwojowi.
Czy można zmusić rodzica do kontaktów z dzieckiem?
To jedno z najczęściej zadawanych, ale jednocześnie najbardziej złożonych pytań pojawiających się w sprawach dotyczących kontaktów z dzieckiem.
Prawo przewiduje określone instrumenty służące wykonywaniu orzeczeń i ugód dotyczących kontaktów z dzieckiem. Jeżeli rodzic nie wykonuje kontaktów albo wykonuje je w sposób sprzeczny z ustalonym harmonogramem, możliwe jest wszczęcie postępowania przewidzianego w art. 598¹⁵ i nast. k.p.c. W jego ramach sąd może najpierw zagrozić nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej za każde kolejne naruszenie obowiązków związanych z kontaktami, a następnie – w razie dalszego niewykonywania kontaktów – nakazać zapłatę konkretnej kwoty.
W zależności od okoliczności sprawy możliwe jest również wystąpienie o zmianę sposobu wykonywania kontaktów. Jeżeli dotychczasowy model kontaktów nie odpowiada rzeczywistej sytuacji dziecka lub rodzica, jest regularnie nierealizowany albo prowadzi do powtarzających się konfliktów, sąd może zmodyfikować harmonogram kontaktów w taki sposób, aby był on bardziej dostosowany do potrzeb dziecka i realnych możliwości stron.
Należy jednak pamiętać, że instrumenty prawne mają swoje ograniczenia. Postępowanie sądowe może służyć egzekwowaniu obowiązków wynikających z orzeczenia, może również przeciwdziałać lekceważeniu ustalonych kontaktów, ale nie jest w stanie zastąpić rzeczywistego zaangażowania rodzica w życie dziecka. Nawet najbardziej szczegółowe postanowienie sądu nie zagwarantuje budowania więzi rodzinnej, jeżeli rodzic nie wykazuje autentycznej gotowości do utrzymywania relacji z dzieckiem.
Z perspektywy rodzica sprawującego na co dzień opiekę nad dzieckiem istotne jest więc równoczesne podejmowanie działań prawnych oraz dbanie o dobrostan emocjonalny dziecka. Powtarzające się odwoływanie kontaktów warto dokumentować i odpowiednio zabezpieczać dowodowo, ale równie ważne jest ograniczanie sytuacji, w których dziecko wielokrotnie doświadcza zawodu, niepewności lub poczucia odrzucenia.
Czego nie robić?
W sytuacji powtarzającego się odwoływania kontaktów łatwo o emocjonalne reakcje. Warto jednak pamiętać, że sposób komunikacji między rodzicami może mieć znaczenie nie tylko dla dziecka, ale również dla ewentualnego postępowania sądowego.
Z tego względu nie jest wskazane:
- kierowanie do drugiego rodzica obraźliwych, agresywnych lub prowokacyjnych wiadomości;
- obciążanie dziecka konfliktem między rodzicami albo komentowanie przy nim zachowania drugiego rodzica w sposób podważający jego autorytet;
- wykorzystywanie dziecka jako pośrednika do przekazywania informacji dotyczących kontaktów;
- samodzielne i trwałe modyfikowanie ustalonego harmonogramu kontaktów bez porozumienia z drugim rodzicem albo bez odpowiedniego rozstrzygnięcia sądu;
- odmawianie realizacji kolejnych kontaktów wyłącznie w odwecie za wcześniejsze niewykonanie kontaktu przez drugiego rodzica;
- uzależnianie kontaktów od wykonywania obowiązku alimentacyjnego lub łączenie tych dwóch odrębnych kwestii prawnych;
- formułowanie gróźb bez rzeczywistego zamiaru podjęcia przewidzianych prawem działań.
Znacznie lepszym rozwiązaniem jest konsekwentne dokumentowanie wszystkich przypadków niewykonywania kontaktów, prowadzenie rzeczowej komunikacji oraz podejmowanie działań adekwatnych do skali problemu. Takie postępowanie pozwala nie tylko ograniczyć eskalację konfliktu, ale również stworzyć materiał dowodowy, który może okazać się istotny w przypadku konieczności skierowania sprawy do sądu.
Jak pisać do rodzica, który odwołuje kontakt?
W sytuacji, gdy rodzic odwołuje kontakt, warto zadbać o to, aby komunikacja odbywała się w sposób spokojny, rzeczowy i możliwie najlepiej udokumentowany. Emocjonalne wiadomości, wzajemne oskarżenia czy prowadzenie sporów za pośrednictwem komunikatorów zwykle nie rozwiązują problemu, a często jedynie pogłębiają konflikt.
Z perspektywy ewentualnego postępowania sądowego istotne znaczenie ma natomiast zachowanie korespondencji potwierdzającej, że kontakt miał się odbyć, został odwołany przez drugiego rodzica oraz że dziecko było przygotowane do jego realizacji.
Przykładowo można napisać: „Potwierdzam otrzymanie informacji o braku możliwości realizacji kontaktu zaplanowanego od piątku godz. 17:00 do niedzieli godz. 18:00. Proszę o wskazanie przyczyny odwołania kontaktu oraz informację, czy proponujesz termin zastępczy. Jednocześnie informuję, że dziecko było przygotowane do spotkania zgodnie z obowiązującym harmonogramem”.
Tego rodzaju komunikacja pozwala zachować właściwy poziom rozmowy między rodzicami, a jednocześnie tworzy materiał dowodowy, który może mieć znaczenie w przypadku powtarzających się problemów z realizacją kontaktów. W sprawach rodzinnych często nie decyduje pojedyncze zdarzenie, lecz możliwość wykazania określonego schematu zachowań jednego z rodziców na przestrzeni dłuższego czasu.
Podsumowanie
Odwołanie pojedynczego kontaktu z dzieckiem nie musi jeszcze oznaczać problemu wymagającego natychmiastowej interwencji sądu. W relacjach rodzinnych zdarzają się sytuacje losowe, takie jak choroba dziecka lub rodzica, nagłe obowiązki zawodowe czy inne nieprzewidziane okoliczności, które mogą uniemożliwić realizację ustalonego spotkania. W takich przypadkach kluczowe znaczenie ma odpowiedzialna komunikacja między rodzicami oraz podjęcie próby ustalenia terminu zastępczego, który pozwoli zminimalizować negatywne skutki dla dziecka.
Inaczej należy ocenić sytuację, gdy odwoływanie kontaktów staje się zjawiskiem powtarzalnym. Regularne nierealizowanie ustalonych spotkań, zwłaszcza bez przekonującego uzasadnienia, może prowadzić do osłabienia więzi między dzieckiem a rodzicem, wywoływać u dziecka poczucie zawodu i niepewności, a także powodować dodatkowe obciążenia organizacyjne i emocjonalne po stronie rodzica sprawującego bieżącą opiekę.
W takich okolicznościach warto nie tylko dokumentować przypadki niewykonywania kontaktów, lecz także rozważyć podjęcie odpowiednich kroków prawnych. W zależności od okoliczności sprawy może to obejmować wystąpienie z wnioskiem o zagrożenie nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej za naruszenie obowiązków związanych z kontaktami, następnie z wnioskiem o nakazanie zapłaty, a także z wnioskiem o zmianę sposobu wykonywania kontaktów, jeżeli dotychczasowy model nie odpowiada rzeczywistej sytuacji dziecka i rodziców.
Należy pamiętać, że kontakty z dzieckiem nie stanowią wyłącznie uprawnienia rodzica. Ustawodawca traktuje je również jako obowiązek wynikający z odpowiedzialności rodzicielskiej oraz potrzeby utrzymywania więzi rodzinnych. Z perspektywy dziecka regularność, przewidywalność i rzeczywiste zaangażowanie rodzica mają fundamentalne znaczenie dla jego poczucia bezpieczeństwa, stabilności emocjonalnej oraz prawidłowego rozwoju. Dlatego każdy przypadek długotrwałego lub powtarzającego się nierealizowania kontaktów powinien być oceniany nie tylko przez pryzmat praw rodziców, ale przede wszystkim przez pryzmat dobra dziecka.
Jeżeli kontakty z dzieckiem nie są realizowane zgodnie z ustaleniami, Kancelaria Radcy Prawnego Konrada Polewskiego pomaga rodzicom w skutecznym egzekwowaniu praw dziecka i należnych im uprawnień.
