Spis treści
Samo wniesienie pozwu o rozwód nie oznacza jeszcze, że małżeństwo na pewno zostanie rozwiązane. Zdarza się, że po rozpoczęciu sprawy jeden z małżonków albo oboje dochodzą do wniosku, że nie chcą kontynuować postępowania. Prawo dopuszcza cofnięcie pozwu rozwodowego, ale skuteczność takiego kroku zależy przede wszystkim od etapu sprawy, stanowiska drugiego małżonka i oceny sądu.
Cofnięcie pozwu o rozwód a prawomocny wyrok
Na początku warto wyraźnie oddzielić dwie sytuacje. Co innego cofnięcie pozwu o rozwód, a co innego próba „cofnięcia rozwodu” po zakończeniu sprawy. Pozew można cofnąć, dopóki postępowanie nie zakończyło się prawomocnie. Prawomocnego wyroku rozwodowego nie da się już odwrócić w taki sposób, jak cofa się wcześniejszą czynność procesową. Orzeczenie staje się prawomocne wtedy, gdy nie przysługuje od niego środek odwoławczy ani inny środek zaskarżenia, a prawomocne orzeczenie wiąże strony, sąd, który je wydał, oraz inne sądy i organy.
To rozróżnienie ma podstawowe znaczenie praktyczne. Jeżeli wyrok rozwodowy jest już prawomocny, nie ma miejsca na zwykłe cofnięcie pozwu. Jeżeli natomiast sprawa nadal się toczy albo wyrok jeszcze się nie uprawomocnił, cofnięcie pozwu może być nadal możliwe, choć nie na każdym etapie na takich samych zasadach.
Do kiedy można cofnąć pozew o rozwód?
Przed rozpoczęciem rozprawy
Zasadą jest, że powód może cofnąć pozew bez zgody pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy. W sprawach rozwodowych trzeba jednak pamiętać o ważnym zastrzeżeniu: pozwany małżonek może również sam żądać rozwodu albo separacji. Jeżeli więc druga strona nie ogranicza się do obrony przed pozwem, lecz sama wnosi o rozwiązanie małżeństwa, cofnięcie pozwu przez powoda nie musi prowadzić do zakończenia całej sprawy.
W praktyce oznacza to, że przed pierwszą rozprawą cofnięcie pozwu jest najprostsze wtedy, gdy pozwany nie zgłosił własnego żądania rozwodu albo separacji. Jeżeli jednak druga strona wyraźnie domaga się już rozwodu, sąd nadal będzie musiał rozpoznać to żądanie.
Po rozpoczęciu rozprawy
Po rozpoczęciu rozprawy sytuacja się zmienia. Od tego momentu cofnięcie pozwu co do zasady wymaga zgody pozwanego. Jeżeli cofnięcie następuje poza rozprawą, przewodniczący zawiadamia o tym drugą stronę, a gdy skuteczność cofnięcia zależy od jej zgody, brak odpowiedzi w terminie dwóch tygodni uważa się za wyrażenie zgody.
W praktyce oznacza to, że po wejściu sprawy w etap rozprawy sama zmiana decyzji przez powoda zwykle już nie wystarcza. Drugi małżonek uzyskuje wpływ na to, czy postępowanie ma zostać zakończone bez wyroku.
Po wyroku sądu pierwszej instancji, ale przed uprawomocnieniem
Sam fakt ogłoszenia wyroku nie oznacza jeszcze, że cofnięcie pozwu stało się niemożliwe. Kodeks postępowania cywilnego przewiduje, że w razie cofnięcia pozwu przed uprawomocnieniem się wyroku albo przed przedstawieniem akt z apelacją sądowi drugiej instancji sąd pierwszej instancji może uchylić swój wyrok i umorzyć postępowanie, jeżeli cofnięcie jest dopuszczalne. Przepis przewiduje przy tym dodatkowe warunki dotyczące zrzeczenia się roszczenia albo zgody pozwanego.
W sprawie rozwodowej oznacza to, że także po ogłoszeniu nieprawomocnego wyroku sytuacja nie zawsze jest jeszcze definitywnie zamknięta. Procesowo jest to jednak etap znacznie bardziej wymagający niż cofnięcie pozwu przed pierwszą rozprawą.
Kiedy sąd może nie uwzględnić cofnięcia pozwu?
Cofnięcie pozwu nie zawsze wywoła oczekiwany skutek. Sąd może uznać je za niedopuszczalne, jeżeli okoliczności wskazują, że jest ono sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa. To wyjątek, ale bardzo istotny. Chodzi o sytuacje, w których cofnięcie nie jest zwykłą zmianą decyzji, lecz elementem nadużycia, presji albo próby instrumentalnego wykorzystania postępowania.
Sama zmiana zdania przez jednego z małżonków nie wystarcza jeszcze do przyjęcia, że cofnięcie jest niedopuszczalne. O tym, czy będzie ono skuteczne, decydują zawsze konkretne okoliczności sprawy, etap postępowania, stanowisko drugiej strony oraz ocena sądu.
Jakie są skutki cofnięcia pozwu o rozwód?
Jeżeli cofnięcie pozwu jest dopuszczalne i skuteczne, pozew nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa. W konsekwencji sąd umarza postępowanie. Oznacza to, że sprawa kończy się bez merytorycznego rozstrzygnięcia co do samego rozwodu. Jeżeli cofnięcie nastąpiło już po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji, ale przed jego prawomocnością, sąd może najpierw uchylić wyrok, a następnie umorzyć postępowanie.
W praktyce wiele osób pyta także o to, czy po cofnięciu pozwu można wrócić do sprawy w przyszłości. Co do zasady tak. Cofnięcie pozwu nie zamyka drogi do ponownego wniesienia pozwu o rozwód, jeżeli później zapadnie nowa decyzja o rozwiązaniu małżeństwa. Trzeba jedynie pamiętać, że będzie to już nowe postępowanie, a nie dalszy ciąg poprzedniej sprawy. To wniosek wynikający z tego, że cofnięty pozew nie wywołuje skutków związanych z wytoczeniem powództwa.
Co z opłatą od pozwu?
Od pozwu o rozwód pobiera się opłatę stałą w wysokości 600 zł. Jeżeli pismo zostanie cofnięte przed wysłaniem jego odpisu drugiej stronie, sąd zwraca całą opłatę, przy czym zwrot jest pomniejszany o opłatę minimalną. Jeżeli cofnięcie nastąpi przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana, zwracana jest połowa opłaty, również z pomniejszeniem o opłatę minimalną.
W sprawach rozwodowych obowiązuje też szczególne rozwiązanie. Jeżeli cofnięcie pozwu nastąpi na skutek pojednania się stron w pierwszej instancji, sąd z urzędu zwraca całą uiszczoną opłatę od pozwu o rozwód. Z kolei gdy dochodzi do rozwodu na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie, po uprawomocnieniu się wyroku zwracana jest połowa opłaty od pozwu, z zastrzeżeniem dodatkowych opłat, które mogą pojawić się przy innych rozstrzygnięciach w wyroku.
Cofnięcie pozwu to nie jedyne rozwiązanie
Nie w każdej sprawie małżonkowie są gotowi od razu definitywnie wycofać się z rozwodu. Czasem widzą szansę na poprawę relacji, ale nie mają jeszcze pewności, czy pojednanie okaże się trwałe. W takiej sytuacji znaczenie może mieć zawieszenie postępowania. Jeżeli sąd uzna, że istnieje szansa na utrzymanie małżeństwa, może zawiesić postępowanie. Takie rozwiązanie ma jednak charakter wyjątkowy i może zostać zastosowane tylko raz w toku sprawy.
To rozwiązanie nie jest tym samym co cofnięcie pozwu. W praktyce bywa jednak ważną alternatywą dla małżonków, którzy chcą dać sobie czas bez podejmowania definitywnej decyzji o zakończeniu albo kontynuowaniu sprawy.
Podsumowanie
Pozew o rozwód można cofnąć, ale skuteczność tej czynności zależy od etapu postępowania. Im wcześniej zapadnie decyzja o wycofaniu się ze sprawy, tym procedura jest prostsza. Po rozpoczęciu rozprawy znaczenia nabiera już stanowisko drugiego małżonka, a po wydaniu wyroku przez sąd pierwszej instancji cofnięcie pozwu nadal może być możliwe, lecz tylko do czasu, aż orzeczenie stanie się prawomocne i pod warunkiem spełnienia wymogów przewidzianych w procedurze.
Trzeba przy tym wyraźnie odróżnić cofnięcie pozwu od sytuacji, w której rozwód został już prawomocnie orzeczony. W takim przypadku nie ma już możliwości odwrócenia skutków sprawy przez samo wycofanie wcześniejszego pozwu. W praktyce o tym, czy cofnięcie będzie skuteczne, decydują przede wszystkim trzy elementy: moment zmiany decyzji, stanowisko drugiego małżonka oraz ocena sądu.
